Μεταπηδήστε στο περιεχόμενο
Home » ΝΕΑ | ΕΚΘΕΣΕΙΣ | ΚΡΙΤΙΚΗ | ΕΚΔΟΣΕΙΣ » Η αινιγματική ζωγραφική της Suzan Vargas – Στεφανή. – Χριστόδουλου Καλλίνου

Η αινιγματική ζωγραφική της Suzan Vargas – Στεφανή. – Χριστόδουλου Καλλίνου

  • Κριτική

Η αινιγματική ζωγραφική της Suzan Vargas – Στεφανή.

‘Η εποχή μας είναι μια εποχή καθαρά Μινωταυρική’ Andre Masson
‘et quid amato nisi quod aenigma est?’ Giorgio De Chirico

Όλα τα έργα τέχνης, έγραφε ο Theodor Adorno, είναι αινίγματα, και αυτός τους ο αινιγματικός χαρακτήρας έγκειται στο ότι ενώ λένε κάτι, την ίδια στιγμή το αποκρύπτουν. Θα έλεγα ότι η Taureopolis, της Suzan Vargas κρύβει περισσότερα από ένα αινίγματα. Θα επιχειρήσω την αποκρυπτογράφηση κάποιων σημείων της αινιγματικής αυτής πόλις, παρόλο που έχω επίγνωση ότι τα πραγματικά έργα τέχνης δεν επιδέχονται την πλήρη ερμηνευτική απομαγικοποίηση τους. Στην Taureopolis της Vargas εντοπίζονται μυστικοί κώδικες, σύμβολα και αλληγορίες που παραπέμπουν αφ’ ενός σε συγκεκριμένες στιγμές της ευρωπαικής πρωτοπορίας και αφ’ ετέρου στην μεγάλη παράδοση της ιβηρικής τέχνης, από την προ-ιστορική ζωγραφική των σπηλαίων της Altamira μέχρι και τους μεγάλους ισπανούς ζωγράφους του 19ου και του 20ο αιώνα.

Η δυστοπική και ετεροτοπική αναπαράσταση της αστικής τοπιογραφίας της Taureopolis, όπως αποτυπώνεται σε έργα όπως ‘Πόλη της Κύπρου’, ‘Η πόλη Medellin’, ‘Λευκωσία’, επανενεργοποιεί ένα από τα πλέον αινιγματικά και πολυσήμαντα σύμβολα της ευρωπαικής πρωτοπορίας, τον Λαβύρινθο. Σύμφωνα με την αρχαία ελληνική μυθολογία ο Λυβύρινθος ήταν ένα στοιχειωμένο και δαιδαλώδες οικοδόμημα, σύμβολο ενός μυστυριώδους και άλυτου αινίγματος, το σύμβολο του αινίγματος της ζωής και του θανάτου καθώς και της χωρίς διέξοδο πνευματικής περιπλάνησης. Μέσα στο δυστοπικό και λαβυρινθώδες αστικό τοπίο της Taureopolis, τοποθετείται το σύμβολο του ταύρου σε πολλαπλές εκδοχές και μεταμορφώσεις και αναβιώνει ο αρχαίος μύθος του μινώταυρου. Η Taureopolis, ως σύγχρονος Λαβύρινθος συμβολίζει το πεδίο αναμέτρησης του ανθρώπινου στοιχείου με το τερατώδες, με τις ανορθολογικές δομές και δυνάμεις, του σύγχρονου τεχνοκρατικού πολιτισμού. Οι μορφές των ταύρων και κυρίως οι παραμορφωμένες και ανθρωπόμορφες μορφές του Μινώταυρου όπως εικονίζονται στα έργα ‘H πόλη του Μινώταυρου’ και ‘Μινώταυρος’, μοιάζουν εγκλωβισμένες μέσα στο δυστοπικό τοπίο της Taureopolis, ενώ στα έργα ‘Δούρειος Ταύρος’ και ‘Iπτάμενος ταύρος’, ο ταύρος εικονίζεται μετέωρος και παράταιρος, αλληγορία μιας σύγχρονης εκδοχής του τραγικού.

Στην σουρεαλιστική τέχνη το μορφικό πρότυπο του ταύρου και του μινώταυρου συμβολίζει την επιθυμία επιστροφής στο αρχαικό και αρχέγονο στοιχείο, ενώ με την μορφή του Μινώταυρου καλλιτέχνες όπως ο Andre Masson, o Joan Miro, o Salvador Dali και ο Pablo Picasso αποτύπωσαν τις σκοτεινές, υποχθόνιες και ανεξιχνίαστες δυνάμεις που ορίζουν την ανθρώπινη μοίρα. Η Vargas φαίνεται να γνωρίζει καλά αυτήν την κοινή συμβολική γλώσσα και τα αρχετυπικά και μυθολογικά στοιχεία των σουρεαλιστών τα οποία οικειοποιείται αλλά και ανα-εννοιολογεί στο πλαίσιο των σύγχρονων συμφραζομένων και της διαπολιτισμικής της εμπειρίας, συγκροτώντας την προσωπική της, καθώς και την καλλιτεχνική της βιογραφία. Ο ταύρος στην ζωγραφική της Vargas δεν αποτελεί απλώς σύμβολο αλλά και προσωπείο. Γι’ αυτόν ακριβώς τον λόγο, εν αντιθέσει με τους σουρεαλιστές που προβάλουν τον βέβηλο και διαστροφικό χαρακτήρα του Μινώταυρου και τα βίαια ένστικτα του ταύρου, η ζωγραφική της αναδικνύει το ανθρώπινο του στοιχείο, την ελεγειακή και νοσταλγική του όψη. Η επιθετική ένταση και τα βίαια ένστικτα που παρουσιάζουν οι ζωόμορφες μορφές στα έργα του Andre Masson, του Salvador Dali, αλλά και του Pablo Picasso, ενός από τα εγγύτερα καλλιτεχνικά πρότυπα της Vargas, υποχωρούν μπροστά στην δύναμη του ανθρώπινου στοιχείου. Στο έργο ‘Ο κόκκινος ταύρος’, ο εικονιζόμενος ταύρος εμφανίζεται με επιβλητική και ογκώδη μορφή που ουσιαστικά καταλαμβάνει σχεδόν ολόκληρο το εικαστικό πλαίσιο. Παρόλ’ αυτά προβάλει ελάχιστα την ζωόδη φύση του, εκφράζοντας ένα απόμακρο και ελεγειακό ύφος, αίσθηση νοσταλγίας και αγωνίας ενισχύοντας τον αινιγματικό χαρακτήρα της Taureopolis. Ενώ στο έργο ‘Συνομιλία των σοφών’ ή στο έργο ‘Ταύρος με δύο ποδηλάτες’ η μορφή του ταύρου προβάλει ένα βλέμα γαλήνιο και σχεδόν τρυφερό. Οι ταύροι της Vargas εσωτερικεύουν την μελαγχολική ατμόσφαιρα του αστικού τοπίου ενώ είναι ταυτόχρονα σύμβολα προσδοκίας και λύτρωσης.

Τα μυθολογικά στοιχεία είναι διάσπαρτα στην τελευταία ενότητα της δουλειάς της. ‘Το έργο ‘Γάμος’ λ.χ, φαίνεται να ανακαλεί εικαστικά τον αρχαίο μύθο της γέννησης του Μινώταυρου, όπου σύμφωνα με τον αρχαιο-ελληνικό μύθο ήταν η συνέπεια της διαστροφικής ερωτικής σχέσης της γυναίκας του βασιλειά της Κρήτης Μίνωα, με τον Λευκό ταύρο της Κρήτης. Σύμφωνα με τις αντιλήψεις που επικρατούσαν στην αρχαιότητα, ο Μινώταυρος, καρπός αυτής της διαστροφικής επαφής θα εγκατασταθεί και θα στοιχειώσει το δαιδαλώδες οικοδόμημα που έμεινε γνωστό στην ιστορία ως ο Λαβύρινθος. Στον μινωικό πολιτισμό και στο άθλημα των ταυροκαθαψίων αναφέρεται και το έργο ‘Ταυροκαθάπτες’. Ενώ καλλιτέχνες όπως ο Edouard Manet, o Pablo Picasso, o Salvador Dali, αλλά και ο Francisco Goya εμπνεύονται από τις ταυρομαχίες, η Vargas στρέφεται στο αναίμακτο μινωνικό άθλημα των ταυροκαθαψίων όπου ο φόνος του ταύρου δεν ήταν απαραίτητος.

Στην Taureopolis της Vargas τελείται μια παραισθησιακή και ποιητικά ψευδαισθησιακή τελετουργία. Τα υπερπραγματικά μοτίβα τα οποία ανακαλούν την ζωγραφική του Rene Magritte καθώς και την μεταφυσική και ιδιαίτερα αινιγματική περίοδο της ζωγραφικής του De Chirico καταδικνύουν τις σαφής υπερρεαλιστικές καταβολές της ζωγραφικής της. Η ζωγραφική της απηχεί την αινιγματική και μυστηριώδη αίσθηση της ζωγραφικής της pittura metafisica όπου το αντικείμενο αποκαθαίρεται από την χρηστική του διάσταση και εμφανίζεται μόνο σε συνάρτηση με την συμβολική και αινιγματική του ζωή. Η φυσική υπόσταση των αντικειμένων και της ορθολογικής τάξης αποσταθεροποιείται απελευθερώντας τις πολλαπλές ‘φασματικές’ τους υποστάσεις. Σταδιακά οι στιβαρές και ογκώδεις εικαστικές μορφές των ταύρων απαλλάσσονται από τα δεσμά και τα άγχη του καθημερινού βίου, ο συμβατικός χρόνος ανατρέπεται και οι δρόμοι μετασχηματίζονται σ’ ένα πεδίο του δυνατού που κύριαρχείται από την τυχαιότητα και τις απρόσμενες συναντήσεις, μ’ αλλεπάλληλα ρήγματα στο αδιαφανές επίστρωμα της Taureopolis.

Η ζωγραφική της Vargas ανατρέπει την ορθολογική τάξη και απελευθερώνει στοιχεία της λανθάνουσας ποιητικότητας των αντικειμένων. Η ζωγραφική, έγραφε ο Andre Bretton, πρέπει ν’ αναγγέλει την έλευση ενός νέου κόσμου και η ζωγράφος παραμένει πιστή σ’ αυτήν του την έκκληση, καθώς επίσης και στην έκκληση του μεγάλου ρομαντικού ζωγράφου Caspar David Friedrich για υποστολή της φυσικής όρασης του καλλιτέχνη και την ανάπτυξη αυτής της φαντασίας. Με όπλο την φαντασία και το όνειρο η ζωγράφος απελευθερώνει την ζωγραφική της από τις καταπιεστικές δομές και σχέσεις της Taureopolis. Με αφετηρία το πραγματικό, μυστηριωδώς και ανεπισθήτως τα αντικείμενα και οι εικαστικοί χαρακτήρες μετασχηματίζονται σε ‘φασματικούς’. Δια μέσου πολλαπλών εικαστικών κατόπρων οι εικαστικές συνθέσεις δημιουργούν αίσθηση σύγχυσης ταυτοτήτων και λειτουργιών, αιωρούμενα μπουκάλια, μικρές βάρκες που περιφέρονται στο αστικό-εικαστικό σύμπαν, δίκυκλα και μηχανοκίνητα οχήματα που οδηγούνται από ζωόμορφα όντα, αντικείμενα σε αναπάντεχες τοποθεσίες δημιουργούν ένα αφηγηματικό παράδοξο το οποίο επανενεργοποιεί το μυστηριακό στοιχείο και επαναμαγικοποιεί τον καθημερινό βίο.

Δεν είμαι βέβαιος, αν τα ερμηνευτικά κλειδιά που έχω προτείνει στην προσπαθεια μου ν’ αποκρυπτογραφήσω τα μυστικά σύμβολα και τα εικαστικά σημεία μιας τόσο αινιγματικής ζωγραφικής όπως αυτή της Suzan Vargas ανταποκρίνονται στην ακριβή τους σημασία. Ως κριτικός, το έργο μου θα ήταν ευκολότερο αν υπήρχε στο ύπο ερμηνεία έργο ένα πιο εύλιπτο μήνυμα και μια πιο ξεκάθαρη δέσμευση εκ μέρους του καλλιτέχνη. Όμως, δυστυχώς για μας τους κριτικούς η σύγχρονη τέχνη με την αμφισημία των εικαστικών σημείων και την αλληγορία των συμβολισμών της, παρόλο που αφήνει στον κριτικό μεγάλη ελευθερία και ερμηνευτικές επιλογές, έχει κασταστήσει κάθε ερμηνευτική βεβαίοτητα περισσότερο επισφαλή.